Wśród  archeologów  zdania  na temat tego kiedy homo sapiens zaczął  swoją pracę doceniać są różne. Jedni twierdzą, iż mógł to nie być homo sapiens tylko na przykład homo erectus lub inny z wypartych przez nas gatunków. Niemniej jednak gdy nasz praprzodek zaczął żądać od swych pobratymców rzeczy w zamian za własne znaleziska lub wykonane działania, wtedy powstał prawzór pieniądza i wymiany pieniężnej. Oczywiście polegało to jedynie na wymianie jednych przedmiotów na drugie czyli tzw. handel wymienny, jednak stanowiło to korzeń dzisiejszej giełdy walutowej oraz całego handlu.

Uznano, że bodźcem prowadzącym do powstania i rozprzestrzenienia się handlu wymiennego był moment, w którym człowiek rozpoczął uzyskiwać więcej płodów rolnych lub innych produktów niż sam potrafił skonsumować. Nadmiar produktu zaczął wtedy wymieniać z współplemieńcami na przedmioty, które go interesowały. Tego rodzaju handel posiadał podstawową wadę, którą był brak uniwersalnego miernika wartości wymienianych przedmiotów. Była to wada o tyle poważna, iż nie zawsze można było znaleźć kupca na swoje produkty i nie zawsze posiadał on coś interesującego na wymianę. Żywność - jeden z podstawowych wymienianych produktów w praświecie szybko się psuła więc, nie wymieniona, marnowała się.

Z biegiem czasu wada ta urosła do poziomu kiedy konieczne stało się zastosowanie uniwersalnego miernika wartości wszystkich przedmiotów, a mianowicie pieniądza. W połowie 3 tysiąclecia przed naszą erą w Egipcie handel wymienny ustąpił miejsca pierwszemu systemowi, który uważa się za początek wymiany pieniężnej. Zaczęto wtedy używać sztab metali (najczęściej srebra), w miarę potrzeby ciętych na mniejsze części, jako "pieniądza" w jego bardzo wczesnej formie. Również w Chinach niedługo później zaczęto stosować ten system. Inne starożytne kultury oprócz kruszców stosowały również grudki soli czy muszelki Kauri będące de facto towarem stosunkowo rzadkim, a przez to pożądanym. Chyba najbardziej osobliwą formą płatności stanowiło kamienne koło nazywane „fei”, stosowane na wyspie Yap na oceania spokojnym. To dochodzące do 4 metrów średnicy kamienne koło z otworem w środku służącym do transportu, stanowiło przez wiele wieków jedyny środek płatniczy na wspomnianej wyspie.

Obrót "złomem srebrnym" stosowanym w starożytnym Egipcie niósł ze sobą wiele udogodnień, ale również i wiele wad. Każdy zakup czy sprzedaż wiązała się z odważaniem odpowiedniej ilości kruszcu co stanowiło pewną niedogodność. Z rozwiązaniem tej kwestii przybyli Fenicjanie, którzy rozpoczęli "stemplowanie" grudek kruszcu po ich uprzednim odważeniu, determinując w ten sposób ich wartość. Z czasem zamiast stemplowania nieforemnych grudek kruszców zaczęto wytapiać z nich uprzednio kulki, które następnie przez "ostemplowanie" spłaszczały się tworząc pierwsze monety. Najstarsze okrągłe monety pochodzą z roku 650 p.n.e. z Sardes w Lidii w Azji Mniejszej.

Wartości monet były oparte na zawartości w nich danego kruszcu (w starożytności srebra, złota lub miedzi) co umożliwiło stopniową ich deprecjację, ze względu na to, iż niejeden władca „psuł” je np. stemplując większą wartość niż rzeczywista lub czyniąc monetę coraz cieńszą ażeby miast jednej wyprodukować np. dwie monety. Proces ten spowodował po pewnym czasie powstanie tak zwanych "brakteatów" czyli monet, których grubość uniemożliwiała wybicie wzoru na obu jej stronach (były po prostu zbyt cienkie). Upadek Rzymu pociągnął za sobą chaos w systemie pieniężnym.