Po  upadku  Rzymu  Europa była pogrążona w chaosie  aż do okresu rządów Karola Wielkiego, władcy panującego przez ponad 40 lat od roku 771. Karol Wielki wprowadził, między innymi reformami, system srebrnej waluty czyli system denarowy. Było to około roku 800. Wprowadzony został trzystopniowy system funta, solida i denara - 1 funt był wart 20 solidów co z kolei stanowiło 240 denarów. System wprowadzony przez Karola Wielkiego utrzymywał się do przełomu XII i XIII wieku, kiedy to miejsce miała reforma groszowa, polegająca na wprowadzeniu grubej, trwalszej monety srebrnej (nazywanej w Polsce groszami czeskimi lub praskimi; reforma dotarła do Polski około roku 1300).

W drugiej połowie XIII wieku wprowadzono również monety złote takie jak dukat w Wenecji (około roku 1284) czy floren we Florencji (około roku 1252). Wprowadzenie monety złotej podczas funkcjonowania monety srebrnej i używanie ich razem dało początek systemowi bimetalicznemu czyli systemowi opartemu równocześnie na złocie i srebrze. System ten dotarł do Polski dopiero około roku 1528. W XVI wieku srebro w stosunku do złota bardzo straciło na wartości. Stało się tak ze względu na duży dopływ tego kruszcu z Ameryki do Europy. Powstanie i wprowadzenie do obiegu pieniędzy papierowych, czyli banknotów, spowodowało rozwój pieniądza rozrachunkowego. Na ziemiach polskich złotówka zaczęła być stosowana jako jednostka rozrachunkowa w połowie XV wieku. Jako moneta Złoty polski pojawił się w roku 1564.

Pieniądz rozrachunkowy nie istniał w sensie fizycznym, był tylko umowną wartością używaną w rachunkach. Ta cecha uniemożliwiała „psucie” go, które na przestrzeni dziejów dotyczyło każdej monety kruszcowej. To właśnie pieniądz rozrachunkowy ogromnie przyczynił się do stabilizacji systemu pieniężnego w dobie powstawania pierwszych banków emisyjnych. Mimo, iż pieniądz papierowy miał i ma jedynie wartość umowną, a w razie utraty jego wartości niemożliwością było odzyskanie przynajmniej części jego wartość przez odzyskanie kruszcu zużytego do jego wykonania, jak to miało miejsce w przypadku monety, banknoty publiczne szybko upowszechniły się w Europie. Pierwsze banknoty w Europie pojawiły się w 1661 roku w Sztokcholmie.

Siedem lat później powstał pierwszy bank emisyjny - Sveriges Riksbank, a 26 lat po nim powstał Bank of England. Pieniądz papierowy zawitał do Europy u progów czasów nowożytnych jednak w Chinach niewielka ilość pieniądza papierowego trafiła do obrotu już w VII wieku, a w Mongolii używany był w dużych ilościach już w XI stuleciu. W drugiej połowie XVIII pieniądz papierowy był już w powszechnym użyciu również w Europie. O powszechności banknotów może świadczyć fakt, iż wojny napoleońskie były w dużej mierze finansowane właśnie niewymienialnym na złoto pieniądzem papierowym. Na ziemiach polskich pierwszej emisji banknotów dokonano w 1794 roku. W 1809 roku brytyjczyk Joseph Bramah zbudował pierwszą maszynę do numeracji banknotów, którą jako pierwszy zastosował Bank of England. Pieniądz papierowy na stałe został włączony w system wymiany pieniężnej.